Kaygı ile yaşamak: bedenin alarm sistemi

Kalbiniz hızlanıyor, nefesiniz daralıyor, midenizde bir düğüm var. Ortada görünür bir tehlike yok ama bedeniniz tehlike varmış gibi davranıyor. Bunu yaşayan pek çok kişi önce bir şeylerin ters gittiğinden korkar. Oysa yaşadığınız şeyin büyük kısmı, bedeninizin sizi korumak için geliştirdiği çok eski bir sistemin çalışmasıdır.

Alarm sistemi ne işe yarar?

İnsan beyni, tehlikeyi fark ettiğinde bedeni hızla harekete geçirecek şekilde gelişmiştir. Buna genellikle savaş ya da kaç tepkisi denir. Tehlike algılandığında kalp daha hızlı atar, kaslara daha fazla kan gider, nefes sıklaşır ve dikkat tehdide odaklanır. Yolda üzerinize gelen bir araçtan geri çekilmeniz gerektiğinde bu sistem hayat kurtarır.

Sorun şu ki alarm sistemi gerçek bir tehlikeyi, tehlike gibi algılanan bir düşünceden her zaman ayırt edemez. Yarınki toplantı, cevapsız kalan bir mesaj ya da belirsiz bir sağlık sorusu da aynı düğmeye basabilir. Böylece beden, kaçılacak bir şey olmadığı hâlde kaçmaya hazırlanır.

Kaygı neden kendini büyütür?

Kaygının bedendeki belirtileri rahatsız edicidir ve çoğu zaman yeni bir kaygıya dönüşür: Kalbim neden bu kadar hızlı atıyor? Ya bana bir şey oluyorsa? Bu düşünce alarmı yeniden çaldırır, belirtiler artar ve bir döngü oluşur.

Bu döngüyü besleyen bir başka şey de kaçınmadır. Kaygı veren durumdan uzak durmak kısa vadede rahatlatır. Ama beyin bundan şu sonucu çıkarır: Demek ki gerçekten tehlikeliydi. Zamanla kaçınılan alan genişler ve hayat yavaş yavaş daralır.

Alarmla farklı bir ilişki kurmak

Amaç kaygıyı tamamen yok etmek değildir; kaygı, insan olmanın bir parçasıdır ve bazen bize önemli bir şeyi haber verir. Daha gerçekçi bir hedef, alarm çaldığında ona farklı bir yerden bakabilmektir. Bazı kişilerin işine yarayan birkaç küçük adım:

• Belirtiyi adlandırmak: Şu an bedenimde alarm çalışıyor demek, belirtiyi bir felaket gibi yorumlamanın önüne geçebilir.
• Nefesi yavaşlatmak: Nefes vermeyi nefes almaktan biraz daha uzun tutmak, bedene sakinleşme sinyali gönderebilir.
• Bedene ve ana dönmek: Ayaklarınızın yere bastığını, çevrenizdeki sesleri ve renkleri fark etmek dikkati şimdiye getirir.
• Küçük adımlarla yaklaşmak: Kaçındığınız durumlara kendinizi zorlamadan, adım adım yaklaşmak alarmın yeniden ayarlanmasına yardımcı olabilir.

Bu öneriler herkeste aynı şekilde işlemeyebilir. Her kişinin kaygısı kendi hikâyesiyle birlikte gelir ve neyin iyi geldiği de kişiden kişiye değişir.

Ne zaman destek almak iyi olabilir?

Kaygı işinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi belirgin biçimde etkilemeye başladıysa, ya da sevdiğiniz şeyleri kaygı yüzünden yapamaz hâle geldiyseniz bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak iyi bir adım olabilir. Terapide kaygının sizde nasıl çalıştığını, neyle beslendiğini ve onunla nasıl daha rahat yaşayabileceğinizi birlikte keşfedebilirsiniz.

Kaygı bir zayıflık işareti değildir. Çoğu zaman, sizi korumaya çalışan ama biraz fazla hassas ayarlanmış bir sistemin sesidir. O sesi susturmaya çalışmak yerine onu anlamaya başlamak, zamanla daha geniş bir nefes alanı açabilir.

Bireysel terapide kaygı üzerine nasıl çalıştığımı merak ediyorsanız bireysel terapi sayfasına göz atabilirsiniz.